Наурыз — Қазақстандағы ең мәнді де мағыналы, халықтың қуана күтетін мерекелерінің бірі. Ол жыл сайын, көктемгі күн мен түн теңелетін 21 наурыз күні атап өтіледі. Бұл мереке жаңа жылдың басталып, табиғаттың жаңарып, тіршіліктің қайта түлеуін білдіреді. Наурыз тек Қазақстанда ғана емес, Орталық Азияның көптеген елдерінде, соның ішінде Өзбекстан, Қырғызстан және Тәжікстанда да кеңінен тойланады.
Наурыздың тамыры тереңде жатыр, ол зороастризм дәуірінен бастау алып, үш мың жылдан астам тарихты қамтиды. «Наурыз» атауы парсы тіліндегі «нау» (жаңа) және «руз» (күн) сөздерінен шыққан, мағынасы — «жаңа күн». Бұл мереке ЮНЕСКО тарапынан адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасы ретінде танылған.
Наурыз — сан-алуан дәстүрлер мен әдет-ғұрыптарға бай мереке. Олардың бірқатары бүгінгі күнге дейін сақталып, халық арасында кеңінен қолданылып келеді.
Наурыз көже – мерекенің басты тағамы, жеті түрлі дәмнен дайындалады. Ол молшылық пен берекенің нышаны саналады.
Отбасылық басқосулар — ағайын-туыс, отбасы мүшелері бір дастархан басына жиналып, бір-біріне ақжарма тілектерін арнайтын, сый-сияпат жасайтын берекелі кезең.
Ұлттық ойындар – қазақша күрес, асық ату секілді ұлттық спорттық ойындар ұйымдастырылады.
Әуезді әуен, ырғақты би – мерекелік думан халық әндері, күйлер, ұлттық билер мен концерттік бағдарламаларсыз өтпейді.
Бүгінде Наурыз көктемнің ажырамас белгісіне айналып, қала мен ауылда бірдей кең көлемде аталып өтеді. Мерекелік шаралар аясында концерттер, жәрмеңкелер, көрмелер ұйымдастырылып, ел мәдениеті мен салт-дәстүрі кеңінен таныстырылады.
Наурыз — тек көктем мерекесі ғана емес, ол бірлік пен татулықтың, достық пен мейірімнің нышаны. Бұл мейрам адамдарды ізгілікке, өзара көмекке, ұлттық құндылықтарды қадірлеуге үндейді. Қазіргі заманда да Наурыз өз маңызын жоғалтпай, түрлі ұрпақ пен ұлт өкілдерін ортақ құндылықтар төңірегінде біріктіріп келеді.
21 наурыз күні Наурыз мерекесімен тұспа-тұс келетін қандай астрономиялық құбылыс болады?
21 наурызда күн мен түн теңеледі. Бұл — аса маңызды астрономиялық құбылыс. Күн мен түннің ұзақтығы теңесіп, қыстан көктемге өту кезеңі басталады. Көктемгі күн мен түннің теңелуі солтүстік жартышарда астрономиялық көктемнің басталуын білдіреді.
Көктемгі күн теңелуінің негізгі қырлары:
Күн мен түннің теңдігі: бұл күні жарық пен қараңғы уақыт тең болып, тепе-теңдік пен үйлесімділікті бейнелейді.
Жаңа маусымның басталуы: күн мен түннің теңелуімен көктем келіп, табиғат оянып, күн ұзара бастайды.
Мәдени маңызы: Көптеген мәдениеттерде, соның ішінде қазақ халқының дүниетанымында көктемгі күн мен түннің теңелуі жаңару, өмірді дәріптеу және болашаққа деген үмітпен тығыз байланысты. Бұл Наурыз мерекесінің мазмұнымен толық үйлеседі.
Осылайша Наурыз бен көктемгі күн мен түннің теңелуі бір-бірімен ажырамас байланыста болып, табиғаттың мәңгілік айналымын және жаңа бастамалардың символын айқын көрсетеді. Жаңару мен үміт рухына толы бұл мереке барша қазақстандықтарды өз мәдениеті мен салт-дәстүрін сақтай отырып, жарқын болашаққа ұмтылуға шабыттандырады.
