Зейнетақы жинақтарын сенімгерлік басқаруға аудару
Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі БЖЗҚ зейнетақы активтерін сенімгерлік басқаруды Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі мен БЖЗҚ арасында жасалатын сенімгерлік басқару туралы шарт негізінде жүзеге асырады.
Инвестициялық портфельді басқарушының (бұдан әрі – ИПБ) зейнетақы активтерін сенімгерлік басқаруы БЖЗҚ мен ИПБ арасында жасалған зейнетақы активтерін сенімгерлік басқару туралы шарт (бұдан әрі – Шарт) негізінде жүзеге асырылады.
Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкі Басқармасының 2014 жылғы 3 ақпандағы №10 қаулысымен бекітілген Инвестициялық портфельді басқару қызметін жүзеге асыру қағидасының ережелеріне сәйкес 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап ИПБ зейнетақы активтерін сенімгерлік басқаруды тәуекел деңгейлері, кірістілігі және инвестициялау мерзімдері бойынша ерекшеленетін инвестициялық портфельді қалыптастырудың үш өлшемшартының бірі бойынша жүзеге асырады:
- инвестициялық портфель салымшылардың зейнетке шығу мерзіміне қарамастан, зейнетақы салымдарынан тұрады және 12 (он екі) айдың қорытындысы бойынша есептелетін ең төменгі кірістілік мәні болады;
- инвестициялық портфель зейнетке шығу мерзімі үш жылдан асатын салымшылардың зейнетақы салымдарынан тұрады және 36 (отыз алты) айдың қорытындысы бойынша есептелетін ең төменгі кірістілік мәні болады;
- инвестициялық портфель зейнетке шығу мерзімі он үш жылдан астам салымшылардың зейнетақы салымдарынан тұрады және 60 (алпыс) айдың қорытындысы бойынша есептелетін ең төменгі кірістілік мәні болады.
ИПБ таңдау кезінде салымшыға ИПБ өзінің инвестициялық қызметін жүзеге асыру кезінде ұстанатын инвестициялық портфельді қалыптастыру өлшемшартына назар аудару маңызды.
Егер салымшының жасы ИПБ таңдаған инвестициялық портфельді қалыптастыру өлшемшарты үшін белгіленген шекті жасқа сәйкес келмесе, онда:
- салымшы (зейнетақы жинақтарын ИПБ сенімгерлік басқаруына берген күннен бастап бір жылдан ерте емес) зейнетақы жинақтарын Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкіне (бұдан әрі – ҚРҰБ) немесе инвестициялық портфельді қалыптастыру өлшемшарты салымшының жасына сәйкес келетін басқа ИПБ-ға сенімгерлік басқаруға беруге құқылы;
- егер салымшының зейнетақы жинақтары ИПБ сенімгерлік басқаруында бір жылдан аз уақыт болса, онда ИПБ зейнетақы жинақтарын басқаруды оның толық кезеңі аяқталғанға дейін не зейнетақы жинақтарын ҚРҰБ сенімгерлік басқаруына немесе салымшы ИПБ өзгерту туралы өтінішті ИПБ сенімгерлік басқаруына зейнетақы жинақтарын берген күннен бастап бір жыл өткен соң берген жағдайда, инвестициялық портфельді қалыптастыру өлшемшарты салымшының жасына сәйкес келетін басқа ИПБ-ға бергенге дейін жалғастырады;
- зейнетақы активтерін сенімгерлік басқарудың толық кезеңінің қорытындысы бойынша ИПБ алған зейнетақы активтерінің номиналды кірістілігі мен ИПБ зейнетақы активтерін басқарудың толық кезеңінен кейінгі жылдың 1 қаңтарында қалыптасқан зейнетақы активтері кірістілігінің ең төменгі мәні арасындағы теріс айырманы (бар болса) өтеуді жүзеге асырады.
Әрбір ИПБ инвестициялық портфельді қалыптастырудың бір таңдалған өлшемшарты аясында зейнетақы активтерін басқарады, ИПБ-ның басқаруды инвестициялық портфельді қалыптастырудың бірнеше өлшемшарты арасында таңдауы көзделмеген.
Бүгінде зейнетақы активтерін басқару үшін қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу, бақылау және қадағалау жөніндегі уәкілетті орган – Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі (ҚНРДА) бекіткен талаптарға сәйкес келетін және БЖЗҚ Шарт жасаған 5 ИПБ-ның инвестициялық портфельді сенімгерлік басқаруға лицензиялары бар, атап айтқанда: «Alatau City Invest» АҚ, «BCC Invest» АҚ («Банк ЦентрКредит» АҚ ЕҰ), «Halyk Global Markets» АҚ («Қазақстан Халық Банкі» АҚ ЕҰ), «Halyk Finance» АҚ («Қазақстан Халық Банкі» ЕҰ), «Сентрас Секьюритиз» АҚ.
Бұл ретте, «Halyk Global Markets» АҚ-ның 30.12.2025 ж. БЖЗҚ-ға осы ИПБ бастамасы бойынша Шартты 01.01.2027ж. бастап бұзуды жоспарлап отырғанын хабарлағанын ескертеміз.
Осыған орай БЖЗҚ 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап «Halyk Global Markets» АҚ ИПБ басқаруына зейнетақы активтерін аудару туралы салымшылардың жаңа өтініштерін қабылдамайды.
БЖЗҚ зейнетақы активтерін ИПБ сенімгерлік басқаруына беру мынадай талаптар бір мезгілде орындалған кезде жүзеге асырылады:
- міндетті зейнетақы жарналары (МЗЖ) салымшысының, міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары (МКЗЖ), ерікті зейнетақы жарналары (ЕЗЖ) аударылған жеке тұлғаның нысан бойынша ИПБ таңдау (өзгертуі) туралы жазбаша өтінішінің болуы және БЖЗҚ ішкі құжаттарында белгіленген құжаттарды қоса беруі;
- БЖЗҚ, ИПБ және кастодиан банк арасында жасалған зейнетақы активтерін сенімгерлік басқару туралы шарттың, сондай-ақ кастодиандық шарттың болуы;
- МЗЖ салымшысының, МКЗЖ аударылған жеке тұлғаның ИПБ сенімгерлік басқаруына берілуі тиіс зейнетақы жинақтарының: МЗЖ салымшысының, МКЗЖ аударылған жеке тұлғаның ИПБ таңдау (өзгерту) туралы өтініші келіп түскен күнге осы тұлғаның жеке зейнетақы шотындағы (бұдан әрі – ЖЗШ) зейнетақы жинақтары сомасының елу пайызынан аспауы. ИПБ сенімгерлік басқаруына одан кейін беру кезінде зейнетақы жинақтарының көлемі ИПБ инвестициялық табысы ескеріле отырып, бұрын берілген зейнетақы жинақтары есепке алынып айқындалады (өтініш беру зейнетақы жинақтарын ИПБ сенімгерлік басқаруына берген күннен бастап жылына бір реттен жиілетпей жүргізіледі);
не
- сақтандыру ұйымымен жасалған зейнетақы аннуитеті шарты болған жағдайда, олардың ЖЗШ-ындағы МЗЖ және (немесе) МКЗЖ есебінен құралған зейнетақы жинақтарының мөлшерінен аспауы;
- ИПБ сенімгерлік басқаруына берілуі тиіс ЕЗЖ есебінен қалыптастырылған зейнетақы жинақтары сомасының ЕЗЖ есепке алуға арналған ЖЗШ-дағы зейнетақы жинақтарынан аспауы;
- МЗЖ салымшысының, МКЗЖ, ЕЗЖ аударылған жеке тұлғаның өтінішінде көрсетілген ИПБ-ның ҚНРДА нормативтік құқықтық актісінде белгіленген талаптарға сәйкес болуы.
БЖЗҚ зейнетақы активтерін ИПБ сенімгерлік басқаруына беруді Әлеуметтік кодекстің 37-бабы 5-тармағының 1) тармақшасында көрсетілген өтініш келіп түскен күннен кейін 30 (отыз) күнтізбелік күн ішінде Әлеуметтік кодекстің 37-бабы 5-тармағының 3) және 4) тармақшаларында белгіленген шектеулерді ескере отырып, осы өтініште көрсетілген зейнетақы жинақтарының сомасына сәйкес келетін сомада жүзеге асырады.
Толық емес құжаттар топтамасы ұсынылған жағдайда, БЖЗҚ Әлеуметтік кодекстің 37-бабы 5-тармағының 1) тармақшасында көрсетілген өтініш келіп түскен күннен кейін 5 (бес) жұмыс күні ішінде зейнетақы активтерін ИПБ сенімгерлік басқаруына беруден бас тартады.
ИПБ өзінің сенімгерлік басқаруындағы зейнетақы активтерін басқа тұлғаға сенімгерлік басқаруға беруге құқығы жоқ.
МЗЖ салымшыларының, МКЗЖ, ЕЗЖ аударылған жеке тұлғалардың оның ішінде:
- ИПБ сенімгерлік басқаруына беру үшін қолжетімді зейнетақы жинақтарының сомасы туралы ақпарат алуға;
- ҚНРДА нормативтік құқықтық актісінде белгіленген тәртіппен Әлеуметтік кодекстің 37-бабы 5-тармағының 3) тармақшасында көзделген сомада зейнетақы жинақтарын сенімгерлік басқаруға беру үшін ИПБ таңдау туралы өтінішті БЖЗҚ интернет-ресурсындағы жеке кабинет арқылы не БЖЗҚ-ның кез келген өңірлік бөлімшесіне өзі келіп беруге;
- өзінің зейнетақы жинақтарын бір ИПБ-дан басқа ИПБ-ға сенімгерлік басқаруға беру үшін ИПБ өзгерту туралы өтінішті БЖЗҚ интернет-ресурсындағы жеке кабинет арқылы не БЖЗҚ-ның кез келген өңірлік бөлімшесіне өзі келіп беруге (зейнетақы жинақтарын ИПБ сенімгерлік басқаруына берген күннен бастап кемінде бір жылдан кейін);
- ИПБ сенімгерлік басқаруындағы зейнетақы жинақтарын Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің сенімгерлік басқаруына қайтаруға өтінішті БЖЗҚ интернет-ресурсындағы жеке кабинет арқылы не БЖЗҚ-ның кез келген өңірлік бөлімшесіне өзі келіп беруге (зейнетақы жинақтары инвестициялық портфельді басқарушыға сенімгерлік басқаруға берілген күннен бастап кемінде бір жылдан кейін) құқығы бар. Егер зейнетақы жинақтары ИПБ таңдау туралы өтінішке сәйкес сол бір ИПБ-ға бірнеше рет сенімгерлік басқаруға аударылған болса, онда зейнетақы жинақтарын Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің сенімгерлік басқаруына қайтару зейнетақы жинақтарын сенімгерлік басқаруға бастапқы берген күннен бастап кемінде бір жылдан кейін жүзеге асырылады;
- БЖЗҚ-дан ИПБ туралы ақпаратты және БЖЗҚ ішкі құжаттарында көзделген өзге де ақпаратты алуға;
- ЕЗЖ есепке алуға арналған ЖЗШ-дағы зейнетақы жинақтарының нақты сомасынан аспайтын сомада ЕЗЖ есебінен қалыптастырылған зейнетақы жинақтарын сенімгерлік басқаруға беру үшін ИПБ таңдау туралы өтінішті БЖЗҚ интернет-ресурсындағы жеке кабинет арқылы не БЖЗҚ-ның кез келген өңірлік бөлімшесіне өзі келіп беруге құқығы бар.
Зейнетақы жинақтарын ИПБ сенімгерлік басқаруына аударуды жүзеге асырған тұлғаларға мемлекеттің БЖЗҚ-дағы МЗЖ, МКЗЖ-ның зейнетақы жинақтарын ИПБ сенімгерлік басқаруға аударған күннен бастап жалпыға бірдей белгіленген зейнет жасына толғанға дейінгі кезеңде жүзеге асырылған МЗЖ, МКЗЖ нақты салынған мөлшерінде инфляция деңгейі ескеріле отырып сақталуына кепілдік береді.
ИПБ комиссиялық сыйақысының шекті шамасы инвестициялық табыстың 7,5 пайызынан аспайтын шекте белгіленеді. ИПБ комиссиялық сыйақысының шамасын ИПБ басқарушы органы жыл сайын бекітеді.
Зейнетақы активтері бойынша ең төменгі кірістілік пен орташа алынған кірістіліктің көрсеткіштері туралы ақпарат ай сайын Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің ресми интернет-ресурсына (https://nationalbank.kz/kz/news/invest-portfel-brokery-i-dilery-cenbumagi/rubrics) және жыл сайын БЖЗҚ интернет-ресурсындағы Көрсеткіштер/ Инвестициялық қызмет бөліміне жарияланады.
Шарт өз бастамасы бойынша бұзылған жағдайда, ИПБ ҚНРДА, БЖЗҚ және зейнетақы активтерін есепке алу мен сақтауды жүзеге асыратын кастодианды Шартты бұзудың жоспарланған күніне дейін бір күнтізбелік жылдан кешіктірмей хабардар етіп, өзінің корпоративтік интернет-ресурсына тиісті хабарландыруды орналастырады.
Мұндай хабарлама болған кезде БЖЗҚ салымшылардың осы ИПБ басқаруына зейнетақы активтерін аудару туралы жаңа өтініштерін қабылдамайды.
Шарт өз бастамасы бойынша бұзылған жағдайда, ИПБ сенімгерлік басқаруындағы зейнетақы активтерін толық көлемде Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкінің сенімгерлік басқаруына ақша түрінде қайтарады.
ИПБ алған зейнетақы активтерінің номиналды кірістілігі мен ИПБ зейнетақы активтерін басқаруды жүзеге асырған толық күнтізбелік жылдан кейінгі жылдың 1 қаңтарына қалыптасқан зейнетақы активтерінің ең төменгі мәні арасындағы теріс айырманы (бар болса) толық көлемде өтейді.
Шарт ИПБ бастамасы бойынша бұзылған жағдайда, теріс айырма (бар болса) өтелген күннен кейін 5 (бес) жұмыс күні ішінде ИПБ зейнетақы активтерін қабылдау-өткізу актісі негізінде Қазақстан Республикасы Ұлттық Банкіндегі БЖЗҚ кастодиандық шотына зейнетақы активтерін қайтарады.
