Зейнетақы жинақтарын сенімгерлік басқаруға аудару

Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі (бұдан әрі – ҚР ҰБ) БЖЗҚ-ның зейнетақы активтерін сенімгерлік басқаруды ҚР ҰБ мен БЖЗҚ арасында жасалатын сенімгерлік басқару туралы шарт негізінде жүзеге асырады.

Инвестициялық портфельді басқарушының (бұдан әрі – ИПБ) зейнетақы активтерін сенімгерлік басқаруы БЖЗҚ мен ИПБ арасында жасалған зейнетақы активтерін сенімгерлік басқару туралы шарт (бұдан әрі – Шарт) негізінде жүзеге асырылады.

ҚР ҰБ Басқармасының 2014 жылғы 3 ақпандағы №10 қаулысымен бекітілген Инвестициялық портфельді басқару жөніндегі қызметті жүзеге асыру қағидасының (бұдан әрі - №10 Қағида) ережелеріне сәйкес 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап ИПБ зейнетақы активтерін сенімгерлік басқаруды тәуекел деңгейлері, кірістілігі және инвестициялау мерзімдері бойынша ерекшеленетін инвестициялық портфельді қалыптастырудың үш өлшемшартының бірі бойынша жүзеге асырады:

1. инвестициялық портфель салымшылардың зейнетке шығу мерзіміне қарамастан, зейнетақы активтерінен тұрады және 12 (он екі) айдың қорытындысы бойынша есептелетін кірістіліктің ең төменгі мәніне ие;
2. инвестициялық портфель зейнетке шығуға дейін қалған мерзімі үш жылдан асатын салымшылардың зейнетақы активтерінен тұрады және 36 (отыз алты) айдың қорытындысы бойынша есептелетін кірістіліктің ең төменгі мәніне ие;
3. инвестициялық портфель зейнетке шығуға дейін қалған мерзімі он үш жылдан асатын салымшылардың зейнетақы активтерінен тұрады және 60 (алпыс) айдың қорытындысы бойынша есептелетін кірістіліктің ең төменгі мәніне ие.

Бұл ретте №10 Қағидаға сай:

салымшы деп міндетті зейнетақы жарналарының (МЗЖ) салымшысы және (немесе) өзі үшін міндетті кәсіптік зейнетақы жарналары (МКЗЖ) және (немесе) ерікті зейнетақы жарналары (ЕЗЖ) аударылған жеке тұлға түсініледі;

салымшының зейнетке шығу мерзімі деп оның Әлеуметтік кодекстің 207-бабының 1-тармағында белгіленген жасқа жетуі түсініледі.

ИПБ таңдау кезінде ИПБ-ның зейнетақы активтері бойынша өзінің инвестициялық қызметін жүзеге асыру кезінде ұстанатын инвестициялық портфельді қалыптастыру өлшемшартына салымшының назар аударуы маңызды.

Егер салымшының жасы ИПБ таңдаған инвестициялық портфельді қалыптастыру өлшемшарты үшін белгіленген шекті жасқа сәйкес келмесе, онда:

• салымшы (зейнетақы жинақтарын ИПБ-ның сенімгерлік басқаруына берген күннен бастап бір жылдан кейін) зейнетақы жинақтарын ҚР ҰБ-ға немесе инвестициялық портфельді қалыптастыру өлшемшарты салымшының жасына сәйкес келетін басқа ИПБ-ға сенімгерлік басқаруға беруге құқылы;
• егер салымшының зейнетақы жинақтары ИПБ-ның сенімгерлік басқаруында бір жылдан аз уақыт болса, онда ИПБ зейнетақы жинақтарын басқаруды оның толық кезеңі аяқталғанға дейін не зейнетақы жинақтарын ҚР ҰБ-ның сенімгерлік басқаруына немесе салымшы ИПБ өзгерту туралы өтінішті ИПБ-ның сенімгерлік басқаруына зейнетақы жинақтарын берген күннен бастап бір жыл өткен соң берген жағдайда, инвестициялық портфельді қалыптастыру өлшемшарты салымшының жасына сәйкес келетін басқа ИПБ-ға бергенге дейін жалғастырады;
• ИПБ зейнетақы активтерін сенімгерлік басқарудың толық кезеңінің қорытындысы бойынша ИПБ алған, зейнетақы активтерінің номиналды кірістілігі мен ИПБ-ның зейнетақы активтерін басқарудың толық кезеңінен кейінгі жылдың 1 қаңтарында қалыптасқан зейнетақы активтері кірістілігінің ең төменгі мәні арасындағы теріс айырманы (бар болса) өтеуді жүзеге асырады.

Әрбір ИПБ инвестициялық портфельді қалыптастырудың бір таңдалған өлшемшарты аясында зейнетақы активтерін басқарады, ИПБ-ның басқаруды инвестициялық портфельді қалыптастырудың бірнеше өлшемшарты арасында таңдауы көзделмеген.

Бүгінде зейнетақы активтерін басқару үшін қаржы нарығын және қаржы ұйымдарын реттеу, бақылау және қадағалау жөніндегі уәкілетті орган – Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі (бұдан әрі - ҚНРДА) бекіткен талаптарға сәйкес келетін және БЖЗҚ Шарт жасаған 6 ИПБ-ның инвестициялық портфельді басқаруға лицензиялары бар, атап айтқанда: «Alatau City Invest» АҚ, «BCC Invest» АҚ - «Банк ЦентрКредит» АҚ-ның еншілес ұйымы, «Halyk Global Markets» АҚ («Қазақстан Халық Банкі» АҚ ЕҰ), «Halyk Finance» АҚ («Қазақстан Халық Банкі» АҚ ЕҰ), «Сентрас Секьюритиз» АҚ, «Tansar Capital» АҚ.

Бұл ретте ИПБ «Halyk Global Markets» АҚ-ның 30.12.2025 ж. БЖЗҚ-ға осы ИПБ бастамасы бойынша Шартты 01.01.2027 ж. бастап бұзуды жоспарлап отырғанын хабарлағанын ескертеміз.

Осыған орай БЖЗҚ 2026 жылғы 1 қаңтардан бастап ИПБ «Halyk Global Markets» АҚ-ның басқаруына зейнетақы активтерін аудару туралы салымшылардың жаңа өтініштерін қабылдамайды.

БЖЗҚ зейнетақы активтерін ИПБ-ның сенімгерлік басқаруына беруді мынадай талаптар бір мезгілде орындалған кезде жүзеге асырады:

• салымшының нысан бойынша ИПБ таңдау (өзгерту) туралы жазбаша өтінішінің болуы және БЖЗҚ-ның ішкі құжаттарында белгіленген құжаттарды қоса беруі;
• БЖЗҚ, ИПБ және кастодиан банк арасында жасалған зейнетақы активтерін сенімгерлік басқару туралы шарттың, сондай-ақ кастодиандық шарттың болуы;
• МЗЖ салымшысының, өзі үшін МКЗЖ аударылған жеке тұлғаның ИПБ-ның сенімгерлік басқаруына берілуі тиіс зейнетақы жинақтарының:

1. сақтандыру ұйымымен жасалған зейнетақы аннуитеті шарты болған жағдайда олардың жеке зейнетақы шоттарындағы (бұдан әрі – ЖЗШ) МЗЖ және (немесе) МКЗЖ есебінен зейнетақы жинақтарының мөлшерінен аспауы не болмаса
2. МЗЖ салымшысының, өзі үшін МКЗЖ аударылған жеке тұлғаның ИПБ таңдау (өзгерту) туралы өтініші келіп түскен күнге олардың ЖЗШ-дағы зейнетақы жинақтары сомасының елу пайызынан аспауы. ИПБ-ның сенімгерлік басқаруына одан кейін беру кезінде зейнетақы жинақтарының көлемі ИПБ-ның инвестициялық кірісін қоса алғанда, бұрын берілген зейнетақы жинақтары ескеріліп айқындалады (өтініш беру зейнетақы жинақтарын ИПБ-ның сенімгерлік басқаруына берген күннен бастап жылына бір реттен жиілетпей жүргізіледі);

• ИПБ-ның сенімгерлік басқаруына берілуі тиіс, ЕЗЖ есебінен қалыптастырылған зейнетақы жинақтары сомасының ЕЗЖ есепке алуға арналған ЖЗШ-дағы зейнетақы жинақтары сомасынан аспауы;
• салымшының өтінішінде көрсетілген ИПБ-ның ҚНРДА-ның нормативтік құқықтық актісінде белгіленген талаптарға сәйкес болуы.

БЖЗҚ зейнетақы активтерін ИПБ-ның сенімгерлік басқаруына беруді Әлеуметтік кодекстің 37-бабы 5-тармағының 1) тармақшасында көрсетілген өтініш келіп түскен күннен кейін 30 (отыз) күнтізбелік күн ішінде Әлеуметтік кодекстің 37-бабы 5-тармағының 3) және 4) тармақшаларында белгіленген шектеулерді ескере отырып, осы өтініште көрсетілген зейнетақы жинақтарының сомасына сәйкес келетін сомада жүзеге асырады.

Салымшының өтінішінде көрсетілген зейнетақы жинақтарының сомасы жеткіліксіз болған жағдайда, БЖЗҚ қаражатты беру сәтінде салымшының ЖЗШ-дағы/салымшының ЖЗШ құрамына кіретін тиісті қосалқы шоттағы олардың нақты ағымдағы қалдығы шегінде қаражатты ИПБ-ның сенімгерлік басқаруына беруді немесе ҚР ҰБ-ға қайтаруды жүзеге асырады.

Құжаттар топтамасы толық ұсынылмаған жағдайда, БЖЗҚ Әлеуметтік кодекстің 37-бабы 5-тармағының 1) тармақшасында көрсетілген өтініш келіп түскен күннен кейін 5 (бес) жұмыс күні ішінде зейнетақы активтерін ИПБ-ның сенімгерлік басқаруына беруден бас тартады.

ИПБ өзінің сенімгерлік басқаруындағы зейнетақы активтерін басқа тұлғаға сенімгерлік басқаруға беруге құқығы жоқ.

Сондай-ақ салымшылардың:

• ИПБ-ның сенімгерлік басқаруына беру үшін қолжетімді зейнетақы жинақтарының сомасы туралы ақпарат алуға;
• ҚНРДА-ның нормативтік құқықтық актісінде белгіленген тәртіппен Әлеуметтік кодекстің 37-бабы 5-тармағының 3) тармақшасында көзделген сомада зейнетақы жинақтарын сенімгерлік басқаруға беру үшін ИПБ таңдау туралы өтінішті БЖЗҚ-ның интернет-ресурсындағы жеке кабинет арқылы не БЖЗҚ-ның кез келген өңірлік бөлімшесіне өзі келіп беруге;
• өзінің зейнетақы жинақтарын бір ИПБ-дан басқа ИПБ-ға сенімгерлік басқаруға беру үшін ИПБ өзгерту туралы өтінішті БЖЗҚ-ның интернет-ресурсындағы жеке кабинет арқылы не БЖЗҚ-ның кез келген өңірлік бөлімшесіне өзі келіп беруге (зейнетақы жинақтарын ИПБ-ның сенімгерлік басқаруына берген күннен бастап кемінде бір жылдан кейін);
• ИПБ-ның сенімгерлік басқаруындағы зейнетақы жинақтарын ҚР ҰБ-ның сенімгерлік басқаруына қайтаруға өтінішті БЖЗҚ-ның интернет-ресурсындағы жеке кабинет арқылы не БЖЗҚ-ның кез келген өңірлік бөлімшесіне өзі келіп беруге (зейнетақы жинақтары ИПБ-ның сенімгерлік басқаруына берілген күннен бастап кемінде бір жылдан кейін) құқығы бар. Егер зейнетақы жинақтары ИПБ таңдау туралы өтінішке сәйкес сол бір ИПБ-ға бірнеше рет сенімгерлік басқаруға аударылған болса, онда зейнетақы жинақтарын ҚР ҰБ-ның сенімгерлік басқаруына қайтару зейнетақы жинақтарын сенімгерлік басқаруға бастапқы берген күннен бастап кемінде бір жылдан кейін жүзеге асырылады;
• БЖЗҚ-дан ИПБ туралы ақпаратты және БЖЗҚ-ның ішкі құжаттарында көзделген өзге де ақпаратты алуға;
• ЕЗЖ есепке алуға арналған ЖЗШ-дағы зейнетақы жинақтарының нақты сомасынан аспайтын сомада ЕЗЖ есебінен қалыптастырылған зейнетақы жинақтарын сенімгерлік басқаруға беру үшін ИПБ таңдау туралы өтінішті БЖЗҚ-ның интернет-ресурсындағы жеке кабинет арқылы не БЖЗҚ-ның кез келген өңірлік бөлімшесіне өзі келіп беруге құқығы бар.

Зейнетақы жинақтарын ИПБ-ның сенімгерлік басқаруына аударуды жүзеге асырған тұлғаларға мемлекет зейнетақы жинақтарын ИПБ-ның сенімгерлік басқаруына аударған күннен бастап жалпыға бірдей белгіленген зейнеткерлік жасқа жеткенге дейінгі кезеңде жүзеге асырылған, инфляция деңгейін ескере отырып, нақты енгізілген МЗЖ, МКЗЖ мөлшерінде БЖЗҚ-да МЗЖ-ның, МКЗЖ-ның сақталуына кепілдік береді.

ИПБ-ның комиссиялық сыйақысының шекті шамасы инвестициялық кірістің 7,5 пайызынан аспайтын шекте белгіленеді. ИПБ-ның комиссиялық сыйақысының шамасын ИПБ-ның басқарушы органы жыл сайын бекітеді.

Зейнетақы активтері бойынша ең төменгі кірістілік пен орташа алынған кірістіліктің көрсеткіштері туралы ақпарат ай сайын ҚР ҰБ-ның ресми интернет-ресурсында (https://nationalbank.kz/ru/news/invest-portfel-brokery-i-dilery-cenbumagi/rubrics) жарияланады. Бұл ақпаратпен БЖЗҚ-ның интернет-ресурсында Статистика және аналитика/ Зейнетақы активтерін инвестициялық басқару / Зейнетақы активтерінің номиналды кірістілігінің коэффициенттері және теріс айырманы өтеу сомасы туралы мәліметтер бөлімінде танысуға болады.

Шарт өз бастамасы бойынша бұзылған жағдайда, ИПБ ҚНРДА-ға, БЖЗҚ-ға және зейнетақы активтерін есепке алу мен сақтауды жүзеге асыратын кастодиан банкке Шартты бұзудың жоспарланған күніне дейін бір күнтізбелік жылдан кешіктірмей хабарлап, бір мезетте өзінің корпоративтік интернет-ресурсында тиісті хабарландыруды орналастырады.

Мұндай хабарлама болған кезде БЖЗҚ салымшылардың осы ИПБ-ның басқаруына зейнетақы активтерін аудару туралы жаңа өтініштерін қабылдамайды.

Шарт ИПБ бастамасы бойынша бұзылған жағдайда, БЖЗҚ ИПБ-ның сенімгерлік басқаруындағы зейнетақы активтерін толық көлемде ҚР ҰБ-ның сенімгерлік басқаруына ақша түрінде қайтарады.

ИПБ өзі алған, зейнетақы активтерінің номиналды кірістілігі мен зейнетақы активтерінің ең төменгі мәні арасындағы инвестициялық портфельді қалыптастыру өлшемшартына байланысты ұзақтығы қатарынан 12 (он екі), 36 (отыз алты) немесе 60 (алпыс) ай болатын зейнетақы активтерін сенімгерлік басқару кезеңінен кейінгі жылдың 1 қаңтарына қалыптасқан теріс айырманы (бар болса) толық көлемде өтейді.

ИПБ бастамасы бойынша Шарт бұзылған жағдайда, ИПБ-мен теріс айырма (бар болса) өтелген күннен кейін 5 (бес) жұмыс күні ішінде БЖЗҚ зейнетақы активтерін қабылдау-өткізу актісі негізінде ҚР ҰБ-ның сенімгерлік басқаруына зейнетақы активтерін қайтарады.